السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
376
تفسير الميزان ( فارسي )
و البته اين ادبى است فردى ، و دنبال اين ادب فطرى فردى ، ادب اجتماعى را ذكر مىكند ، و آن اين است كه مردم جز امت واحده اى نيستند ، و براى آنها جز يك پروردگار نيست ، پس بايد همه در ترس از او و پرهيز از عقابش اجتماع كنند و به اين وسيله اختلاف و تفرقه را به ميان خود راه ندهند . وقتى آن ادب فردى و اين ادب اجتماعى دست به دست هم داد مجتمع واحد و بدون سر و صدايى در بشر تشكيل مىشود و همه با كلمه واحد ، پروردگار واحدى را مىپرستند و مبناى فرد فردشان ادب الهى مىشود ، در نتيجه از كارهاى زشت پرهيز مىكنند و سرانجام بر اريكه سعادت قرار خواهند گرفت . اين ادب فردى و اجتماعى را يك آيه ديگر از آيات قرآن متضمن آن است : « شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِه نُوحاً وَالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَما وَصَّيْنا بِه إِبْراهِيمَ وَمُوسى وَعِيسى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلا تَتَفَرَّقُوا فِيه » « 1 » زيرا اين يك آيه هم ادب فردى يعنى ادب نسبت به پروردگار را كه اقامه دين است ذكر كرده ، و هم ادب اجتماعى يعنى ادب نسبت به مردم را و آن متفرق نشدن است . در جاى ديگر اين دو از هم جدا ذكر شده ، در آيه « وَما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْه أَنَّه لا إِله إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ » « 2 » تنها ادب بالنسبه به پروردگار يعنى توحيد او و انجام دادن عبادت بر مبناى توحيد ذكر شده ، و در آيات : « وَقالُوا ما لِهذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعامَ وَيَمْشِي فِي الأَسْواقِ لَوْ لا أُنْزِلَ إِلَيْه مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَه نَذِيراً . أَوْ يُلْقى إِلَيْه كَنْزٌ أَوْ تَكُونُ لَه جَنَّةٌ يَأْكُلُ مِنْها » تا آنجا كه مىفرمايد : « وَما أَرْسَلْنا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعامَ وَيَمْشُونَ فِي الأَسْواقِ » « 3 » تنها سيره انبيا و ادب الهى آنها را نسبت به مردم بيان فرموده و آن عبارت بوده از آميزششان با مردم و ترك تحجب و اختصاص و امتياز در بين آنان . و همه اينها چيزهايى است كه فطرت انسان هم از آن بيزار است .
--> ( 1 ) خداوند براى شما از دين چيزهايى را تشريع كرده كه نوح را بدان توصيه فرموده بود . و چيزى كه ما به تو وحى كرديم و همچنين آن چيزى كه ابراهيم و موسى و عيسى ( ع ) را بدان توصيه نموديم همانا اين بود كه دين را به پا داريد و در آن متفرق مشويد . سوره شورى آيه 13 . ( 2 ) و ما نفرستاديم قبل از تو كسى از پيغمبران را مگر اينكه به او وحى مىكرديم كه معبودى جز من نيست پس مرا عبادت كنيد . سوره انبيا آيه 25 . ( 3 ) و گفتند اين چه پيغمبرى است كه غذا مىخورد و در بازارها راه مىرود ؟ ! چرا فرشته اى به كمك او نيامد تا در كار انذار ياريش كند ؟ ! و چرا گنجى در برابرش فرو نريخت يا لا اقل باغى كه از ميوه اش استفاده كند ندارد ؟ ! - تا آنجا كه مىفرمايد - و ما قبل از تو پيغمبرانى نفرستاديم مگر اينكه آنان نيز غذا مىخوردند و در بازارها راه مىرفتند . سوره فرقان آيه 7 و 20 .